Είστε εδώ

Αποσυμβολισμός του Θεού Διονύσου

Αναδημοσίευση από το περιοδικό "Ιδεοθέατρον" τεύχος 24.

Η
πνευματική έννοια των Θεών της Αρχαίας
Ελλάδος δεν είναι δυνατόν να ευρίσκεται
εις το περιεχόμενον των πανηγύρεων, εις
τας όποιας πρωτίστως επιζητείται να
θεραπεύεται ή λαϊκή φαντασία και να
δημιουργείται η λαϊκή πίστις. Ή πνευματική
έννοια του Διονύσου δεν δύναται ει μη
να ευρίσκεται εις την αλληγορίαν της
γεννήσεως αυτού και εις το έργον του
επί της ανθρωπίνης ψυχής.

Δια
της κατανοήσεως αυτών φρονώ, ότι ο
άνθρωπος δύναται να καταστή γνώστης
των λειτουργιών του πνεύματος και δια
της γνώσεως του ταύτης ευτυχής εις τον
επίγειον αυτού βίον.

Ο
Διόνυσος είναι τέκνον του Θεού Διός και
της Νύμφης Σεμέλης. Η Σεμέλη ήτο θυγάτηρ
του κτίσαντος τας επταπύλους Θήβας
Κάδμου. Ο Κάδμος είναι το σύμβολον του
Ηλιακού φωτός ίου ερχομένου και απ'
ευθείας και δια των πλανητών προς
δημιουργίαν του ανθρωπίνου οργανισμού.
Ο αριθμός 7 των πυλών των Θηβών καθιστά
κατάδηλον την εξήγησιν ταύτην περί
Κάδμου.

Ή
δημιουργία του ανθρωπίνου οργανισμού
είναι αποτέλεσμα συνεργασίας της ουσίας
της Γης και του φωτός του Ήλιου.

Ή
Σεμέλη είναι τον ψυχικόν ανθρώπινον
πλάσμα το οποίον έρχεται σε ερωτικάς
σχέσεις προς τον Θεόν του Ουρανού Δία,
προς τον Θείον δηλαδή Ουράνιον πρωταρχικόν
Πυρ, εις την ισχύν του οποίου οφείλονται
πάσαι αι συγκροτήσεις και μεταμορφώσεις
των κόσμων.
Εκ της προς τον Θεόν Δία
επαφής της Σεμέλης, προκύπτει ή προς
αυτήν μετάδοσις του Θείου Πυρός, εκ της
οποίας ή απαρχή του εξελικτικού σταδίου
του ανθρώπου.

Εις
την αλληγορικήν ταύτην έννοιαν ευρίσκεται
ότι ο Θεός Ζευς ο οποίος ήλθεν εις μϊξιν
με την Νύμφην Σεμέλην την ανθρωπίνην
υπόστασιν, είναι αυτό τούτο τον Θείον
Πυρ, τον πληρούν τας μεταξύ των Ουρανίων
σωμάτων χώρας, εις τας οποίας δεν υπάρχει
τιτανική, δηλαδή υλική ουσία.

Έκαστη
ακτίς του Πυρός τούτου ερχόμενη εις την
Γην, έρχεται μεταμορφωμένη. Το περιβάλλον
της Γης αναγκαίως την μεταμορφώνει.

Η Νύμφη Σεμέλη όμως δεν αρκείται να έρχεται
προς αυτήν ο Ζευς μεταμορφωμένος.
Παροτρύνει και ζητεί παρ' αυτού την
υπόσχεσιν να εμφανισθή ούτος ενώπιον
της, ως εμφανίζεται προς την σύζυγόν
του Ήρα. Ο Θεός Ζευς συνεπής προς ό,τι
υπεσχέθη εμφανίζεται προ της Σεμέλης
με πλήρη την Ουρανίαν περιβολήν του. Μη
δυναμένη όμως αυτή να ανθέξη προ της
απείρου λάμψεως του Ουρανίου Πυρός
κατακαίεται υπό τούτου.

Η
Σεμέλη έφερεν εν τη γαστρί της τον
αποτέλεσμα των ερώτων της προς τον Δία.
Έπρεπε τούτο να σωθή. Ή ελθούσα προς τον
ψυχικόν άνθρωπον ακτίς του Ουρανίου
Πυρός και γονιμοποιηθείσα εις εν έμβρυον,
δεν έπρεπε να απολεσθή, διότι η ακτίς
αύτη θα απετέλει εφεξής την βάσιν μιας
νέας δημιουργίας.

Σπεύδει
λοιπόν ο Ζευς, αποσπά από την καιομένην
Σεμέλην τον εν γαστρί αυτής έμβρυον,
διανοίγει τον μηρόν αυτού και τον
τοποθετεί εκεί προς περαιτέρω κυοφορίαν.
Το έμβρυον τούτο είναι πλέον φύσεως
διττής. Φέρει τον σπέρμα του Ουρανίου
θεού αλλά και κληρονομίαν την φύσιν της
μητρός του.

Το
θείον έμβρυον αποτελειώνει την κυοφορίαν
του εντός του μηρού του Διός και εκείθεν
γεννάται ο Διόνυσος, όπως κατ' ανάλογον
τρόπον συνετελέσθη η γέννησις της θεάς
της σοφίας Αθηνάς.

Η
γέννησις του Διονύσου και της Αθηνάς
αποτελούν εν τη διατυπωθείση παραδόσει
τα πλέον αξιοσπούδαστα μέρη αύτης, διότι
ταύτα αποκαλύπτουν τα αίτια της ανθρωπίνης
διανοήσεως και τους νόμους της αναπαραγωγής
των ιδεών και της απείρου αυτών
διαιωνίσεως.

Αποτελούν
την εμφάνισιν των πνευματικών νόμων οι
όποιοι καθιστούν τον ατομικόν πνεύμα
αιώνιον.

Αλλ'
επιπλέον ή γέννησις του Διονύσου φέρει
εις ημάς την έννοιαν των μέσων δια των
οποίων θα δυνηθή ή ανθρωπινή ψυχή να
έλθη εις αδιάσπαστον σύνδεσιν προς την
πρωτίστην ουσίαν την οποίαν αλληγορεί
ο θεός Ζευς, εκ της οποίας και μόνης
συνδέσεως θα επιτύχη την μεταβολήν
της γηίνης
αυτής φύσεως, θα αποθάλη τα ελαττώματα
της φύσεως ταύτης, και ούτω θα εκδήλωση
την πλήρη αύτης ελευθερίαν ή οποία θα
της επιτρέψη την πτήσιν προς τας χώρας
του φωτός, εις τας οποίας βασιλεύει ή
πραγματική χαρά, ή πραγματική ευδαιμονία
και ή πλήρης ευθυμία.

Ο
Διόνυσος γενόμενος έφηβος εξεδήλωσεν
όλη την χαράν και ευθυμίαν, αλλά επιπλέον
και κάποιαν αμεριμνησίαν, την οποίαν
εκδηλούμεν πάντες εμείς οι άνθρωποι
προκειμένου περί της περαιτέρω ημών
πνευματικής τύχης.

 Ή
αμεριμνησία του Διονύσου προέρχεται
εκ της κληρονομικής φύσεως της μητρός
του. Ευρισκόμενος όμως εν τη καταστάσει
ταύτη δέχεται ξαφνικά την επίθεσιν των
Τιτάνων οι οποίοι και τον εθανάτωσαν.

Διεμέλησαν
τον σώμα του, τον διεμοιράσθησαν μεταξύ
των και έλαβον έκαστος εν μέρος. Δια του
τοιούτου διαμελισμού οι Τιτάνες αφ'
ενός θα ημπόδιζον την υπό του Διονύσου
μετάδοσιν ιδεών και μέσων ικανών να
ωθήσουν την ανθρωπίνην ψυχήν προς την
ελευθερίαν, άφ' έτερου εις την υπόστασίν
του υπήρχε σπέρμα θείου Πυρός να
εμβολιάσουν την φύσιν αυτών, όπως καταστή
ισχυρότερα εις μέλλοντας πνευματικούς
αγώνας.

Βλέπομεν
και εδώ την εικόνα της προσπάθειας του
ανοήτου πνεύματος, του ζητούντος να
γίνη ισχυρόν δι' εκτρόπων μέσων. Τον
φόνον του Διονύσου αντιλαμβάνεται ή
θεά της Σοφίας Αθηνά, ή οποία σπεύδει
και σώζει την καρδίαν αυτού.

Σώζει
δηλαδή τον μέρος εκείνο εις τον οποίον
κατά τους αρχαίους σοφούς έχει έδραν ή
ψυχή. Την
διασωθείσαν καρδίαν προσκομίζει ή Θεά
της Σοφίας προς τον πατέρα των αθανάτων,
ο οποίος κατά την εμήν γνώμην, δεν εθλίβη
δια τον θάνατον του υιού του.

Αντιθέτως
του παρεσχέθη ή ευκαιρία να αναγέννηση
εν τη φύσει αυτού, εκ της διασωθείσης
καρδίας, ένα νέον αθάνατον Διόνυσον.

Η εικών της αλληγορίας της αναγεννήσεως
του Διονύσου υπό του πατρός των αθανάτων,
αποτελεί £να από τα μεγαλουργήματα
της διανοήσεως ) των αρχαίων προγόνων
μας και παρέχει πλήρη την έννοιαν της
μεταμορφώσεως της ανθρωπίνης ψυχής και
της εισόδου της εις την αθανασίαν.

Τον
φόνον του Διονύσου παρεμφερώς ευρίσκομεν
και εις άλλας ανατολικάς παραδόσεις.

Η
Ελληνική όμως παράδοσις είναι
επικρατέστερα, διότι εις την έννοιαν
των επτά Τιτάνων αποκαλύπτει και τας
σχέσεις αύτων προς τας επί του κόσμου
επιδράσεις των επτά πλανητών
. Ο εκ νέου
γεννηθείς εκ της φύσεως του πατρός των
αθανάτων Διόνυσος, είναι αθάνατος, ως
αθάνατος δε λαμβάνει μέρος εις την κατά
των Τιτάνων πάλην των αθανάτων και
αναδεικνύεται μετ' εκείνων νικητής.

Ο
Νέος Διόνυσος δεν φέρει πλέον μετ' αυτού
τίποτα το φθαρτόν και δια τούτο παράμενε:
εν Ολύμπω και εκείθεν εξασκεί τον έργον
αυτού προς τον ) ανθρώπινον γένος.

Εις
τον σημείον τούτο θα μου επιτρέψετε να
επιμείνω ολίγον και να είπω ολίγας
λέξεις περί Τιτανομαχίας εν τη οποία,
κατ' εμέ, περικλείονται ύψισται αλήθειαι.
Προ της Τιτανομαχίας, ο κόσμος διεκυβερνάτο
υπό της βασιλείας των Τιτάνων. Ή βασιλεία
αύτη είχεν ως αρχήν την επιβολήν της
βίας επί του ανθρωπίνου κόσμου, ως
δικαιοσύνην δε τον δίκαιον του ισχυρότερου.

Ο
πνευματικός κόσμος της Γης ευρίσκετο
υπό αφόρητον δουλείαν. Ή πρόοδος αυτού
ήτο προβληματική. Κατέχουσα η βασιλεία
αυτή τας "Ώρας του Ουρανού ημπόδιζεν
πάσαν επαφήν του πνεύματος της Γης προς
τον πνεύμα του Ουρανού. Κατά της βασιλείας
ταύτης των Τιτάνων η οποία εκράτει εις
τοιαύτην παθητικότητα τον πνεύμα της
Γης, επολέμησαν οι Ολύμπιοι και την
ανέτρεψαν
.

Την
Τιτανικήν βασιλείαν διεδέχθη ή Βασιλεία
των αθανάτων, ή οποία και διετύπωσεν
νέον σύστημα διακυβερνήσεις του κόσμου.
το νέον σύστημα επεζήτησεν να επαναφέρη
τον άνθρωπον εις την φυσικήν του τροχιάν.
Κατ' αυτό ο άνθρωπος έδει να προάγεται
πνευματικώς. από τότε ενεφανίσθη ή
έννοια της δικαιοσύνης και εξεδηλώθη
ο σεβασμός προς τον ανθρώπινον δίκαιον.

Από
τότε ήρξατο διακανονισμός των σχέσεων
μεταξύ των ανθρώπων και αι ανθρώπινοι
κοινωνίαι έσχον την πρώτην αυτών
εμφάνισιν.

Δυστυχώς
όμως οι άνθρωποι φέροντες τα ελαττώματα
της τιτανικής αυτών ουσίας, δεν ηδυνήθησαν
να προσανατολισθούν προς την δημιουργηθείσαν
νέαν κατάστασιν και τα τιτανικά πάθη
και πάλιν επεκράτησαν εις τας σχέσεις
αυτών.

Ταύτα
εξώθησαν τον ανθρώπινον γένος έξω της
φυσικής του τροχιάς και δια τούτο εις
τας σημερινός κοινωνίας βλέπομεν να
επικρατούν αι μέθοδοι των Τιτάνων.

Το
φαινόμενον όμως αυτό δεν είναι πραγματικόν.
Είναι φαινόμενον κατ' επίφασιν και τούτο
καταδηλούται εκ του ότι ή εσωτερική
ώθησις του ανθρώπου τείνει εις την
απελευθέρωσιν αυτού εκ των Τιτανικών
παθών.

Αλλ'
εκτός τούτου οι διευθετήσαντες την νέαν
κατάστασιν Θεοί, εδημιούργησαν και τον
εποπτικό ν σώμα των μοιρών, τας οποίας
έθεσαν υπό την άμεσον εποπτείαν του
Θεού Έρμου, ο όποιος συγκεντρώνει εις
την εξουσίαν του απάσας τας βουλάς των
αθανάτων.

Αι
μοίραι κλώθουν την ειμαρμένην εκάστου
βάσει των παραβάσεων ή μη των φυσικών
νόμων. Ή ειμαρμένη εκάστου εθίζει ημάς
δια των δημιουργημένων παρ' αύτης
δοκιμασιών, να αποστρεφώμεθα παν ο,τι
αποτελεί πράξιν κολάσιμον προς τους
ομοίους μας.

Το
αντιπεπονθός περί του οποίου τόση υπό
των Πυθαγορείων εξεδηλώθη εκτίμησις,
ο Θείος ούτος νόμος της ειμαρμένης
εκάστου, αναγκαίως θα μας φέρη εις τον
συναίσθημα να μη πράττωμεν τι τον όποιον
αδικεί τον πλησίον μας και αναιρεί εν
τω προσώπω μας την λειτουργίαν των
φυσικών νόμων. Ευτυχείς οι κατανοούντες
ότι εις τον κόσμον τούτον πρέπει να
βασιλεύη ή ευτυχία και ή χαρά.

Αλλ'
ας επανέλθωμε εις τον περί Διονύσου
θέμα ημών.

Ο
Διόνυσος εν τη διακυβερνήσει των
πνευματικών κόσμων και των ανθρώπων
υπό των Ολυμπίων, έχει να εκπλήρωση
παμμέγιστον έργον. το Έργον να δώση εις
την ψυχήν του κόσμου την ελευθερίαν
αυτής. Πάσαι
κατ' ακολουθίαν αι σχέσεις αυτού προς
τον ανθρώπινον γένος, έχουν τούτον τον
σκοπόν.

Την
δοξασίαν ταύτην περί Διονύσου πρώτος
ο θείος Ορφεύς διετύπωσεν. τα υπ' αυτού
ιδρυθέντα και άλλοτε λειτουργήσαντα
μυστήρια, ως αντικείμενον μυήσεως είχον
την γέννησιν, τον φόνον, την αναγέννησιν
και την επί της ανθρωπίνης ψυχής δράσιν
του Διονύσου.

Πάσαι
αι εις τα μυστήρια αυτά μυηθείσαι
ανθρώπινοι ψυχαί, έπρεπε εν τη ανελίξει
αυτών εις την γνώσιν των θείων μυστικών
να ακολουθήσουν την οδόν του Διονύσου
μέχρι αποθεώσεως αυτών.

Έπρεπε
να μάθουν την μυστικήν έννοιαν του χυμού
της σταφυλής δια να παρασκευάσουν τα
μέσα του εξαγνισμού και της αποθεώσεως.

Ο Διόνυσος
ο Ζαγρεύς ήτο το αντικείμενον της
λατρείας των Ορφικών φυσιολατρών.

Αλλά
τον Διόνυσον ευρίσκομεν και εν τη
λειτουργία ιών Ελευσίνιων μυστηρίων.

Και
εκεί κατά πρώτον ο "Ίακχος, ο οποίος
ανταπεκρίνετο προς την έννοιαν του
φονευθέντος Διονύσου υπό των επτά
Τιτάνων, απετέλει τον αντικείμενον
ερεύνης της πνευματικής φύσεως υπό των
μυστών της Ελευσίνος.

Αι
σχέσεις των ψυχών της Γης προς τον φως
του Ουρανού, είχον αναλογίαν προς την
υπόθεσιν του τέκνου του Διός και της
Σεμέλης. Αλλ' εκείνον τον όποιον απετέλει
εν τη λειτουργία των μυστηρίων της
Ελευσίνος το απόρρητον, ήσαν αι σχέσεις
προς τον άφθαρτον και αθάνατον Διόνυσον.

Ό
Διόνυσος και ή Περσεφόνη έρχονται εις
γάμου ένωσιν και αυτό δίδει εις την
Περσεφόνην το δικαίωμα να εγκατάλειψη
τον Θεόν του Άδου Αϊδωνέα.

Εκ
του γάμου της μετά του Διονύσου η θυγάτηρ
της θεάς Δήμητρος ελευθερούται και αυτό
είναι πού δίδει εις τον Διόνυσον την
επωνυμίαν του Ελευθερέως.

Διόνυσος
ό Ελευθερεύς είναι το όνομα παντός
ανθρώπου δυνηθέντος να κατανόηση τας
δοξασίας των Ιεροφαντών της Ελευσίνος.

Εν
τη Ελληνική παραδόσει ό Διόνυσος φέρεται
ότι έλαβε και άλλην σύζυγον εκτός της
Περσεφόνης.

Γνωρίζει
την εις Κρήτην μετάβασιν του Θησέως και
τον σκοπόν αύτης. το έργον του Θησέως
άνευ της παρεμβάσεως της Αριάδνης ήτο
πολύ δυσχερές.

Η
παρέμβασις όμως αυτής δια της προς
τον Θησέα χορηγήσεως του μίτου, επέφερε
την Νίκην, διότι, ό Μινώταυρος εφονεύθη.

Οι
Αθηναίοι απηλλάγησαν του βαρύτατου
φόρου και ό Θησεύς επιστρέψας
εις τας Αθήνας παρέλαβε μετ' αυτού την
Αριάδνην, την αφήκε δε εις την νήσον
Άνδρον. Τούτο αντιλαμβάνεται εκ των
Ουρανίων του δωμάτων ό Διόνυσος,
κατέρχεται και λαμβάνει αυτήν ως σύζυγον.
Πόσα δεν μας αποκαλύπτει ή υπόθεσις
αυτή;

Ή
φωτεινή ψυχή της Αριάδνης γνωρίζουσα
τα μέσα δια των οποίων επιτυγχάνεται ή
αποθέωσις κατέστησε τον Θησέα νικητήν.

Το
έργον της Αριάδνης εκπληροί πάσα φωτεινή
ψυχή. Πάσα ψυχή η όποια κατενίκησε τα
πάθη της Τιτανικής φύσεως. το έργον της
Αριάδνης είναι έργον το όποιον πρέπει
να εκπληρώσει πασά ψυχή εις τον κόσμον
τούτον, ίνα δικαιωθή της εκ του "Άδου
απελευθερώσεως της.

Ό
Διόνυσος είναι ο αντιλήπτωρ του
έργου των ψυχών αι οποίαι έχουν εξαγνισθεί
εκ των μολυσμάτων της κακίας και
ό φυσικός ελευθερωτής αυτών.

Τας
τοιαύτας ψυχάς τας εγκαθιστά εις
τας Ουρανίας χώρας ένθα αποτελούν την
ακολουθίαν του. 'Αλλά δια να γίνουν
αι ψυχαί της Γης Νύμφαι, έπρεπε
αύται να αποβάλλουν όλον τον ρύπον
των παθών τα οποία κατακλύζουν τας
ψυχάς του κόσμου τούτου.

Το περιοδικό Ιδεοθέατρον εκδίδεται από το Κέντρο Ελληνικής Φιλοσοφίας και Τέχνης {mosbookmarks:bm=66}.

Σημείωση: Το κείμενο αυτό προέρχεται από εξωτερική πηγή. Αναδημοσιεύεται,
χωρίς κανενός είδους περικοπή ή περίληψη, μετά από άδεια του εκδότη. Οι απόψεις που εκφράζονται στο κείμενο, εκφράζουν το συντάκτη του
και μόνο.